NGÔN NGỮ SẮC MÀU

NGÔN NGỮ SẮC MÀU

Cuối tháng 02.2022, điều gây chú ý cho chúng tôi là trên chuyến bay của hãng hàng không Qatar Airways đưa chúng tôi về lại với Sài Gòn, xung quanh chúng tôi từ màn hình, da bọc ghế cho đến trang phục của các chiêu đãi viên đều được lan tỏa một màu tím.

 

Bài TRẦN VĂN CHÂU – CEO PAINT & MORE Graphics: Clipper

 

Qatar, một tiểu vương quốc ở Trung Đông trong vùng biển Địa Trung Hải. Ở đây, tương truyền từ hàng ngàn năm trước để tạo ra một mảnh vải có màu tím tuyệt đẹp người ta cần khoảng 250 nghìn con ốc biển nhỏ xíu. Do đó, nó sẽ tốn rất nhiều tiền để người ta có thể mua được tấm vải tím đó để mặc lên người nhằm chứng tỏ cho mọi người thấy sự giàu có của mình. Quần áo màu tím làm từ ốc biển không chỉ mắc, mà còn có giá trị vì cho đến tận thế kỷ thứ 16 người dân thường còn bị cấm không được mặc áo quần với màu tím mà chỉ có các hoàng thân quốc thích mới được phép làm điều đó để khi họ bước ra ngoài là có thể nhận ra họ là ai.

 

Sắc màu cuộc sống

 

Theo các nghiên cứu quang học, màu sắc mà chúng ta thấy được không phải là màu của vật thể đó mà là do chính bước sóng ngắn rọi ngược vào mắt của chúng ta. Não bộ của chúng ta được cấu tạo từ hơn 400 trăm triệu tế bào và được phân chia thành 3 loại. Khi nhận ánh sáng từ mắt, toàn bộ tế bào sẽ gởi tín hiệu cho chúng ta biết về màu sắc của nó. Vì thế, sự cảm nhận màu sắc của mỗi người cũng khác nhau. Do não bộ của con người được cấu tạo bởi 3 loại tế bào để nhận diện màu sắc trong khi các loài chim lại có đến 4 loại tế bào nên chim nhận ra nhiều màu hơn chúng ta. Trái lại, các loài chó chỉ nhìn được có một màu.

 

Vào thế kỷ thứ 18, một số nghiên cứu của các nhà vật lý học đã cho rằng: Có sự trùng hợp giữa âm nhạc và màu sắc. Thậm chí có đến 10 % dân số trên thế giới biết cảm thụ nó và áp dụng việc phối hợp giữa màu sắc với các điệu nhạc. Nên có thể nói rằng: “Màu sắc là Âm nhạc không lời” như màu đỏ thể hiện sự mạnh mẽ và được xếp vào cường độ số 4 hoặc vào ngày thứ 2 đầu tuần là màu vàng.

 

Qua bài viết của Deborah Mitchell được Nguyễn Lê dịch thì người ta vừa phát hiện ra rằng tiếng ồn màu hồng (Pink noise) là sẽ rất có hữu ích cho người lớn tuổi trong giấc ngủ. Có lẻ mọi người cũng đã từng nghe tiếng ồn màu trắng (White noise) được cho là những âm thanh tương thích tạo ra một hiệu ứng che chắn chúng ta khỏi môi trường xung quanh. Giống như tiếng quạt thổi đủ lớn để chúng ta không phải nghe thấy tiếng đóng cửa hay tiếng chó sủa bên ngoài. Theo thuật ngữ kỹ thuật tiếng ồn màu trắng là một tín hiệu ngẫu nhiên của các âm thanh của các tần số khác nhau có cường độ bằng nhau, tiếng ồn màu trắng giống như ánh sáng trắng chứa tất cả các ánh sáng nhìn thấy được với các cường độ bằng nhau phân cách ánh sáng đó mà ta sẽ có một dãi cầu vồng. Kỹ sư âm thanh Stéphane Pigeon giải thích tiếng ồn trắng: “Hàng 100 nhạc sĩ chơi từng nốt nhạc mà chúng ta có thể nghe cùng một lúc ở cùng một âm lượng.” Còn tiếng ồn màu hồng là một âm thanh êm dịu, nhẹ nhàng bao gồm các quãng tám (8) sở hữu năng lượng bằng nhau. Với tiếng ồn màu trắng công suất của mỗi tần số là không đổi, nhưng với tiếng ồn màu hồng thì tần số càng cao thì sự khác biệt về công suất của các âm thanh liên quan càng nhỏ, kết quả là âm thanh của lĩnh vực cao hơn sẽ nhẹ nhàng hơn. Về mặt này thì tiếng ồn màu hồng có rất nhiều lợi ích mà đặc biệt là nếu các nhà khoa học có thể đồng bộ hóa tiếng ồn màu hồng với sóng não của người cao tuổi để khi họ ngủ họ sẽ có có được giấc ngủ sâu với chất lượng tốt hơn và nhờ vậy nó sẽ cải thiện trí nhớ cho chúng ta.

 

Đôi dòng tổng quát trên để cho chúng ta thấy màu sắc là một phạm trù có liên quan mật thiết với nhiều lĩnh vực và nó luôn biến hóa khôn lường. Sức ảnh hưởng của nó rất sâu, đến từng ngõ ngách trong đời sống của chúng ta.

 

Trong ý nghĩa trên, nhóm Color&More, bao gồm các thành viên như nhạc sĩ Huy Phương, PGS.TS Nguyên Hạnh Nguyên, KTS. Do Cao Nguyen (hien:), KTS. Nguyễn Chánh Phương, KTS. Trần Quốc Trung, KTS. Trương Quang Minh, KTS. Thông Trần, Nghệ sĩ Andy Cao, DN Trịnh Lai và DN Trần Văn Châu, trong 2 năm qua đã cùng nhau thực hiện các buổi hội thảo với mục đích cống hiến kiến thức, chia sẻ trải nghiệm. Cũng không ngoài mục đích trên, hiện nay nhóm Color&More sẽ cùng với tạp chí Kiến Trúc & Đời Sống đặt lại chủ đề MÀU SẮC với một định hướng lâu dài, sâu rộng để thực hiện cho các mục tiêu sẽ được nêu ra cụ thể sau. Hy vọng và mong ước được các vị tiền bối, các thầy cô, các chuyên gia am tường MÀU SẮC quan tâm và cùng nhau đóng góp một tay với chúng tôi để công việc này sớm được thực hiện.

 

Mở đầu cho chủ đề này, chúng tôi xin giới thiệu phần viết của PGS.TS. KTS. Nguyên Hạnh Nguyên ở phần kế tiếp

 

Color – Cội Nguồn

 

Bài PGS. TS. KTS. Nguyên Hạnh Nguyên Graphics: Clipper

 

Màu sắc là một khái niệm có thể là rất rõ ràng (như màu xanh, màu đỏ, màu nâu,…) nhưng cũng có thể mang ý nghĩa mơ hồ (màu của ánh sáng, màu của thời gian, …) Nhưng dù với ý nghĩa nào thì màu sắc vẫn luôn thú vị, bí ẩn, biến hóa theo thời gian kể từ khi con người còn ở trong hang động, biết vẽ lên trên cơ thể mình những vệt màu nổi bật để trang trí, và cho đến nay các chuyên gia về màu sắc vẫn đang loay hoay tìm kiếm thêm những giá trị mới mà màu sắc có thể mang lại cho con người.

 

Cội nguồn của màu sắc

 

Điều đáng nói là màu sắc đã tồn tại từ bao đời trong vũ trụ và trên hành tinh này qua biết bao hình thái của bình minh hay hoàng hôn. Cùng với đó, nó được điểm xuyết thêm nhiều màu sắc của các loài động vật biết bay. Trên mặt đất thì có màu của cây, cỏ, hóa, lá, … và nó lại được chuyển đổi sắc thái theo từng mùa. Còn dưới nước thì màu sắc của các loài cá và vô vàn hải sản.

 

Chúng ta hãy cùng nhìn vào màu của dân gian để hiểu được màu phản ánh thiên nhiên như thế nào. Màu phản ánh tập quán của mỗi địa phương, phản ánh thời tiết, khí hậu, thổ nhưỡng của mỗi miền. Nhìn màu, một số tín hiệu màu mà người ta nhận ra được đây là màu của Bộ lạc trên thảo nguyên của Châu Phi, hoặc màu của người Da đỏ ở Nam Mỹ, màu của thổ dân Úc, màu của người dân tộc trên núi Hy Mã Lạp Sơn (Hymalaya) cũng có một màu rất riêng. Rồi mỗi quốc gia, người dân có phong tục sử dụng màu khác nhau và nó ảnh hưởng đến đời sống hôm nay. Người Trung Hoa chuộng màu đỏ, người Nhật Bản chuộng màu xám đá, người Thái Lan chuộng màu vàng,Việt Nam chúng ta, mỗi một dân tộc lại có một ngôn ngữ màu rất riêng mà nhìn trang phục chúng ta có thể nhận ra đây là đồng bào Tây Nguyên, đây là người Khmer, người Chăm ở Nam bộ, … hay người Tày, người Dao, người H’Mông miền núi phía Bắc, ... Chính cách dùng màu lấy trong thiên nhiên từ vỏ cây, từ đất, từ hoa trái, … dần dần trở thành thói quen rồi tích lũy thành văn hóa. Do vậy, chỉ một đoạn màu mà chúng ta có thể ngộ ra được cả một nền văn hóa ẩn sâu bên trong. Thật diệu kỳ!.

 

Trong sự tiến hóa và văn minh của nhân loại, con người dù ở đâu dưới một nền văn hóa nào thì cũng đều dùng màu giống nhau do họ tiếp cận/ tiếp nhận và được thừa hưởng nền tảng này từ thiên nhiên. Tuy nhiên, càng về sau này màu sắc được công nghệ hỗ trợ nên nó rất phong phú và đa dạng nhằm đáp ứng cho từng lĩnh vực từ công nghiệp cho đến nghệ thuật như Kiến trúc, Nội thất, Thời trang, Âm nhạc, Hội họa, Xe hơi, Ẩm thực, Nữ trang, Đồ Gia dụng…

 

Nhờ sự đa dạng của màu sắc cũng khiến cho mỗi ngành tạo ra một số nét đặc thù riêng. Và mỗi màu có một lời nói rất riêng như màu vàng nói về sự huy hoàng, màu xanh da trời biểu hiện cho sự tự do, bay bổng, đen và trắng thể hiện tính cách “thiền”, “tĩnh”, ... Khi màu được thay đổi với các trạng thái sắc độ khác nhau, nó sẽ còn cho ra nhiều biểu hiện khác nữa: Ví dụ như màu xanh lam đậm sẽ là màu tự do của biển khơi, sự sâu lắng. Màu lam nhạt là trạng thái nhẹ nhàng, bay lơ lửng, sự lãng mạn của thiên nhiên,… Màu thay đổi vi tế như thế nên nếu biết cách sử dụng “lời nói” này một cách thận trọng, cân nhắc, chúng ta sẽ tạo ra được sự tinh tế cho từng lĩnh vực mà chúng ta quan tâm.

 

Thế nhưng, sự rung động và cảm thụ về màu sắc của mỗi chúng ta là không giống nhau. Có người thích màu này, có người ưa màu kia, có người bị kích ứng với nhóm màu tương phản mạnh, nhưng có người lại rất phấn khích khi ở trong không gian có màu biểu cảm mạnh, tương phản mạnh … Tuy nhiên khi màu sắc thể hiện cho từng giai đoạn trong tình yêu thì nó rất đồng điệu từ Cổ chí Kim từ Đông sang Tây như hoa hồng trắng, hoa hồng vàng và hoa hồng đỏ cũng như màu tím thể hiện cho sự chung thủy tại Pháp qua câu chuyện Hoa Violet ngày thứ tư của nhà văn André Maurois hay bài thơ tiền chiến Màu Tím Hoa Sim của Hữu Loan.

 

Màu sắc & Văn hóa

 

Chính vì vậy, màu sắc sẽ là một đề tài hấp dẫn muôn thủa mà chúng tôi sẽ cố gắng tìm tòi học hỏi, nghiêng cứu cũng như mời gọi thêm nhiều chuyên gia về màu sắc chia sẻ trong từng lĩnh vực hầu cống hiến đến độc giả.